Takip Edin

Bilim

SİNESTEZİ

Yayınlanma tarihi

-

OKUMA ZAMANI: 3 dakika

 

  Sinestezi, kelime anlamıyla Yunancadaki sin, yani “birlikte “ ile aisthesis yani “his\duygu” kelimelerinden türetilmiştir. Anlaşılabileceği gibi, duyuların birlikte algılanması veya birbirine karışması durumu olarak tanımlanır. Nörolojik bir sorundur ve en temel tanımıyla, asıl algısal ya da duyusal bir sinir yolağının, istemsiz ve olağandışı bir şekilde ikinci bir duyusal yada algısal sinir yolağını aktive etmesiyle tanımlanır. 

İlk tanımlamalara göre ortalama olarak her 20.000 bireyden birinde görülmektedir. Ancak sonradan yapılan bazı diğer çalışmalar,  bunun çok daha sık olabileceğini ortaya koymaktadır. Örneğin bir araştırmaya göre Perception dergisinde yayınlanan bir makaleye göre her 23 bireyden birinde bir tür sinestezi bulunurken, her 90 bireyden birinde az sonra değineceğimiz grafem-renk türü sinestezi görülmektedir. Dolayısıyla beyin, sandığımızdan daha sık hata yapılmaktır. 

Her ne kadar günümüzde 60’tan fazla sinestezi çeşidi tanımlanmışsa da ve bunlar, birçok farklı şekilde gruplandırabilecek olsa da, en kısa haliyle biz bunları 2 ana başlıkta toplayabilirz: ilki “idiyopatik” olarak isimlendirilen, sebebi bilinmeyen ve çoğunlukla geçici olan sinestezidir. Bu, her 25.500 kişiden birinde görülen, oldukça ender bir durumdur. Kafaya alınan darbeler, bir takım sinirsel kimyasalların kullanımını engelleyerek ya da beyindeki orta temporal lobun hasarına neden olarak geçici sinestezik durumlara neden olabilir. Bir süre sonra bu durum kendiliğinden geçer ve kişi normal haline döner. 

İkinci türü ise “edinilmiş(sonradan kazanılan) sinestezi” olarak isimlendirilir. Sonradan kazanılan sinestezi genellikle bir başka hastalığın varlığı sebebiyle ortaya çıkmaktadır. Buna da en yaygın olarak rastlanan örnek epilepsi hastalarıdır. Epilepsi nöbetleri geçiren hastaların yüzde 4 ünde sinestezi durumu da görülür. 

 

Nasıl Sinestet olunur?

Sinestezi, sıklıkla doğum anında kişide bulunmakta ya da çok küçük yaşlarda ortaya çıkmaktadır. Buna karşın daha ileri yaşlarda sinestet olan veya geçici olarak sinestezi deneyimleyen kişiler de bulunabilir. Çeşitli psikotik ilaçların, alkolün ve hatta kafeinin geçici sinesteziye sebep olduğu saptanmıştır. 

 

 

SİNESTEZİ

 

Sinestezinin Belirtileri Nelerdir?

  • Algılar sabittir. Yani kişi 17 sayısı ile hep duygusal olabilir. Nerde gördüğü veya duyduğu pek fark etmez.
  • Algılar hep aynı şekilde oluşur.
  • Algılar, hafızada yer eder ve kolay kolay unutulmaz.
  • Algılama sonrasında duyular aniden boşalır. 
  • Rahatsızlık kesinlikle otomatiktir ve kişinin isteği dışında oluşur. 

Ortak bir kişilik yapıları yoktur. Erkeklerde daha sık rastlanır. Araştırmalara göre rahatsızlık geni X kromozomu üzerinde seyahat eder. Hafızaları çok kuvvetlidir. Bu yüzden bu durumun beynin sol küresiyle alakalı olduğu düşünülür. 

Bazı kişilerde sinestezinin yalnızca bir alt türü görülürken diğer sinestetler sinestezinin farklı alt türlerini bir arada deneyimliyor olabilirler. Sinestezinin seksenden fazla al türü tanımlanmıştır. Ancak bunların hepsi aynı ortaya çıkmamaktadır. En sık ortaya çıkan sinesteziler görsel algıyla ilişkili sinestezilerdir. Görülme sıklığı bazı durumlarda artmaktadır. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülmektedir. Sinestetler genellikle görsel sanatlara ve müziğe ilgilidirler. 

Sinestezi, solaklar arasında daha yaygındır. Genetik akrabalarında sinestezi görülmüş kişilerin sinestet olma ihtimalleri artmaktadır. Sinestetler nörolojik incelemelere göre çoğunlukla sağlıklı bulunmaktadır. 

 

Sinesteziye Ne İyi Gelir?

Sinestezik olduğu düşünülen kişiler profesyonel kurumlarca teste tabi tutulup ve sinestezileri değerlendirmelidir. Kişiler yaratıcı olmaya ve iyi bir hafıza sahibi olmaya meyillidir. Sinestezik kişilerin ilgi alanlarına yöneltilmesi gerekir bu durumda yaratıcı olabilirler ve sinestezilerini daha iyi değerlendirebilirler. Kişiler hasta olarak algılanmamalı ve potansiyalleri küçümsenmelidir. Ünlü fizikçi Feynman gibi sinestezik olup akademik olarak çok başarılı olan kişiler bulunmaktadır, sinestezileri kişinin toplumun başarı algısınca başarı göstermemesini gerektirmez. 

 

Sinestezi: Duyuların Birbiriyle İletişime Geçmesi

 

Sinestezi Tedavisi

Sinestezi, bir hastalık değildir ve tedavi gerektirmemektedir. Ancak durumu yaşayan, özellikle de çocukluk çağındaki bireyler, değişiklikleri sebebiyle toplumdan dışlanabilmektedir. Bu durumda psikolojik destek alınması yararlı olabilmektedir. 

Geçici sinesteziye sebep olabilen ilaçların kullanılması sinesteziye sebep olmanın yanı sıra farklı nörolojik hastalıklara sebep olabilmektedir. Bu ilaçların ancak reçeteyle ve dikkatli kullanılması gerekmektedir. Herhangi bir ilaç kullanımı veya tedavi sonucunda belirtilerinin görülmesi durumunda derhal tedaviyi veren doktora ulaşılmalıdır. 

 

Sinestezi ve Evrim

Bu kadar geniş çapta araştırma bir alanın evrimsel açıdan incelenmeye alındığını ve en güçlü verilere evrimsel biyoloji sayesinde ulaşmış olmamız da artık sizi şaşırtmıyor olsa gerek. Şimdi biraz bunlardan bahsedelim. 

Öncelikle, sinesteziden kaynaklı beyin bağlantılarının, sinestezi  hastalarına çok ciddi avantajlar sağladığı keşfedilmiştir. Birçok zihinsel hatalığın aksine sinestezi hastaları genellikle son derece yaratıcı ve algı kapasiteleri son derece yüksek bireylerdir. Dolaysıyla sinestezinin olumlu ve olumsuz yanları bulunmaktadır ve bu sebeple, evrimsel süreçte insan popülasyonu içerisinde belli bir oranda sabitlenerek günümüze kadar ulaşabilmiştir. Sinestezi, doğru yönlendirme sayesinde toplum içerisinde avantaja çevrilebilmiştir. Şimdiye kadar var olan sinestetler arasında, bu ilginç özelliklerinden ötürü kendisini sanata ve bilime adayan çok sayıda ünlü isim mevcuttur. 

Ünlü şairlerin sinesteziyi çağrıştıran bazı dizeleri;

“…salkım söğüdün tatlı kokusunu işitebiliyordum…” ( Charles Dickinson)

“…yaklaşan karanlığın sesi…” (poe)

“…kül rengi alacakaranlığın uğultusu…”(poe)

 

 KAYNAKÇA 

Sinestezi Nedir? Sinestezi Belirtileri Çeşitleri Nelerdir? (mavisokak.com)

Gerçek ‘Kafa Karışıklığı’: Sinestezi ve Evrim – Evrim Ağacı (evrimagaci.org)

Sinestezi Belirtileri ve Tedavisi nelerdir? (uzmandoktor.net)

Yorum Yaz

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir