Takip Edin

Güncel

MUTASYON, MODİFİKASYON, ADAPTASYON VE EVRİM

Yayınlanma tarihi

-

OKUMA ZAMANI: 2 dakika

Mutasyon, Modifikasyon, Adaptasyon ve Evrim

 

Mutasyonlar, DNA veya RNA diziliminde meydana gelen kalıcı değişimlerdir. Yani mutasyonlar genlerde meydana gelmektedir. Bu sebepten dolayı, evrimdeki çeşitliliği sağlayan olaylardan biriside mutasyonlardır. Bazı mutasyonlar kalıtsal olarak bir sonraki nesle aktarılabildiği gibi bazı mutasyonların ise herhangi bir kalıtsal aktarımı söz konusu değildir. Kalıtsal yollarla aktarılabilen mutasyonlar üreme hücrelerinde meydana gelirken, bir sonraki nesle atasal yoldan aktarılmayan mutasyonlar ise somatik yani vücut hücrelerinde meydana gelmektedir. Eğer  Germ hattına sahip olmayan bir hücrede mutasyon meydana gelecek olursa, bu değişiklik somatik mutasyon olarak isimlendirilmektedir.

Mutasyonlar zannedildiği gibi pekte kötü değillerdir. Aksine mutasyonların yararlı etkileri oldukça fazladır. Örneğin HIV virüsünün beyaz kan hücrelerine bulaşırken kullandığı kemokin reseptörünü yapan gen mutasyona uğramışsa, bu organizma HIV virüsüne karşı ciddi direnç sahibi olmaktadır. En zararlı görünen mutasyonların bile bazı ortamlara uyum sağlama konusunda ciddi yararları olabilmektedir. Örnek verecek olursak Drosophila’da kanatların büyümesine engel olan mutasyonlar, sineğin adalarda şiddetli rüzgarlar karşısında sağ kalmasına yardımcı olmuştur.

Evrimsel açıdan bakacak olursak mutasyonlar, evrimin temel güçlerindendir. Çünkü popülasyonlardaki değişkenliği besler ve böylece evrimsel geçişleri mümkün kılar. Uygunluk etkilerine göre mutasyonları üçe ayırabiliriz. Bunlardan ilki uygunluğu arttıran, yani avantaj sağlayan, bir diğeri uygunluk durumunu azaltan yani zararlı olan, sonuncusu ise etkisiz kalan, yani nötr olandır.

Mutasyonlar üzerinde yapılan çalışmalar, mutasyonların gerçekleşmesinin bilindiğinden çok daha karmaşık olduğunu kanıtlamıştır. Bu karmaşık ilerlemeye birkaç örnek verecek olursak, bir mutasyonun etkisi diğer mutasyonların varlığına veya yokluğuna bağlı olabilir, mutasyonların gösterdiği etki çevresel faktörlere bağlı olabilir, mutasyonun kaderi popülasyonun büyüklüğüne bağlı olabilir. Bu nedenlerden dolayı mutasyonlar sanılanın aksine çok daha karmaşık bir biçimde ilerlemektedir.  Mutasyonların popülasyon genetiği çalışmasındaki temel amaç, mutasyonların uzun vadede popülasyonları nasıl etkilediğini anlamaktır.

 Bir diğer konumuza geçecek olursak Modifikasyonlar, canlılıkta çevrenin etkisi ile meydana gelen ve kalıtsal olmayan özelliklerdir. Çevre koşulları, örneğin sıcaklık, ısı ve besin, genlerin işleyişi üzerinde etki gösterebilir. İşleyiş bakımından etki gösterdikleri için ortam koşulları normal hale gelince canlılardaki değişimler de normalleşmeye başlar. Bu yüzden herhangi bir genetik aktarım söz konusu olmaz. Yapılan çalışmaların birçoğu, modifikasyonların genetik yolla aktarılmadığını göstermiştir. Modifikasyonlara örnek verecek olursak, Lamarck ın gözlemleri, sirke sineklerinin 18 derecede doğarsa kıvrık, 34 derecede doğarlarsa düz kanatlı olmaları ve Çuha çiçeğinin 15-20 derecede yetiştirilirse kırmızı renkli, 30-35 derecede yetiştirilirse beyaz renkli olması modifikasyonlara birer örnektir.

Anlamları karıştırılan başlıklardan sonuncusuna geldik, Adaptasyon. Adaptasyonlar, doğal seleksiyonda başarı göstermiş, ona sahip olan organizmayı evrimsel açıdan daha uyumlu kılan özelliklerdir. Adaptasyon, canlıların ortamlarında başarı göstermesinde etkili olan kalıtsal değişikliklerdir. Yapısal, davranışsal veya fizyolojik olabilmektedir. Yapısal adaptasyona örnek olarak deri rengi ve vücut örtüsü, Davranışsal adaptasyona, fototropizma, Fizyolojik adaptasyona ise zehir üretmek, homeostaz örnek verilebilir. Adaptasyonlar doğal seçilim ile seçilmiş özelliklerdir. Adaptif özelliği belirleyen genetik temel, çevresel faktörler yüzünden oluşmaz. Zaten bu özellikler o canlının genetiğinde daha önceden de mevcuttur.
Çevresel faktörler ise bu genetiğin seçilimini tetikler. Çevresine uyum sağlayacak genetik varyanta sahip olmayan canlılar ya o çevreyi terk etmek zorunda kalır ya da soyları tükenir. Adaptasyonlar her zaman fayda getirecek diye bir durum söz konusu değildir. Bazı özellikler belirli şartlar için seçilip ortaya çıkmış olabilir ancak henüz o şartlara denk gelinmemiş olabilir.

Böyle bir durum yaşandığında aslında adaptasyonların her zaman fayda sağlamadığı da görülmektedir. “Adaptasyon” terimi bir canlının yaşamı sırasında uyumlu olabilmesi için gerçekleştirdiği bir değişim olarak kullanılır. Ancak bunun daha spesifik olarak ifade edilmesinde “aklimasyon” ya da “aklimatizasyon” kelimeleri kullanılır. Aklimasyon, canlıların çevrelerindeki değişimlere uzun sürede gösterdiği aşamalı tepkiye denmektedir. Bu tepkiler az çok alışkanlık biçiminde ortaya çıkar ve çevre koşullarına bağlı olarak eski durumuna dönebilir. Aklimatizasyon ise derinin güneşte kararması gibi uzun vadelidir.

 

Mutasyon, Modifikasyon, Adaptasyon ve Evrim

 

KAYNAKÇA

https://tr.wikipedia.org/wiki/Mutasyon

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2871823/

https://www.nature.com/scitable/topicpage/genetic-mutation-1127/

https://www.science.org.au/curious/earth-environment/what-genetic-modification

https://www.livescience.com/64662-genetic-modification.html

Yorum Yaz

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir