Takip Edin

Biyoloji

HAYVANLARDA SÜRÜ DAVRANIŞI

Yayınlanma tarihi

-

OKUMA ZAMANI: 3 dakika

 

Hayvanlarda sürü davranışı nasıldır? Bu davranışın altında genelgeçer yasalar olabilir mi? Gelin birlikte inceleyelim.

Birçok hayvan türü doğada sürüler ve kümeler oluşturuyor ve kolektif davranışlar sergiliyorlar. Hayvanlarda sürü ve küme oluşturarak kolektif davranışı lar göstermesini sağlayan, türden bağımsız genelgeçer yasalar olabilir.

 

Sürü davranışı nedir?

Benzer boyutlarda olan ve bir araya kümelenmiş hayvanların aynı yerde gezmeleri ya da kitle halinde hareket etmeleri ya da aynı yöne doğru göç etmeleri ile sergilenen toplu bir davranıştır.

Daha soyut bir bakış açısından sürü davranışı kendi kendine hareket edebilen varlıkların kitle halinde birlikte hareket etmeleri ile sergiledikleri davranıştır. Matematiksel modellemecinin bakış açısından merkezî bir koordinasyon içermeden bireylerin izlediği basit kurallardan oluşan beliren davranış biçimidir.

 

Neden sürüler oluşur?

Sürü halinde toplu hareket etmenin en büyük faydası korunma sağlaması. Sürünün kenarında değilseniz dışarıdan yaklaşan bir avcı sizin için tehlike oluşturmaz. Kenardaki azınlık da hep dışarıda kalmaz zaten, içeriye doğru girerler. Avcı bazen sürüye yaklaşamaz bile; sürünün bir üyesi bile avcıyı tespit etse diğerlerine haber verir ve kaçmalarını sağlar. Avcı peşlerinden koşsa bile, hangi birini yakalayacağını şaşırıp zaman kaybeder.

Yırtıcı hayvanların çoğu yalnız avcılardır, ama kurtlar ve aslanlar gibi sürü halinde avlanan türler de vardır. Böylece büyük avlara hep beraber saldırabilirler. Sürüleşme daha kurnazca amaçlarla da kullanılabilir. Mesela, bir sırtlan çetesi bir çitanın üstüne yürüyüp, alnının teriyle avladığı antilopu bırakıp gitmeye zorlayabilir.

Hayvanlarda sürü davranışı nın daha çılgınca sebepleri de olabiliyor. Meselâ çöl çekirgelerinin kıtlıkta birbirlerini yedikleri bilinir. Ergen çöl çekirgeleri daha yetişkin olmadıkları için uçamazlar ama yürüyebilirler. Grup belli bir kalabalığa ulaştığında yamyamlık belirtileri başlar. Sübyan çekirgeler arkalarındaki arkadaşlarının “ittirmesini” hissettiklerinde, yem olmamak için sürekli ileri doğru yürürler. Birbirlerine çok yaklaşmaktan da kaçındıkları için sağa sola sapmadan dümdüz giderler. Böylece milyonlarca bireylik bir sürü oluşur, ama birbirlerine sokulmak istediklerinden değil, tersine, kaçınmak istediklerinden.

Her türün sürüleşmesi farklı farklı. Türün hareket kabiliyetine, kıvraklığına, algı gücüne, beyin kapasitesine ve çevre şartlarına göre çok farklı sürü davranışları görülebiliyor. Bazılarında hayvanlar omuz omuza ilerlerken, bazılarında gevşek bir etkileşim oluyor. Bazılarının bariz bir lideri var (mesela yaban kazları), bazı türlerde ise yok (mesela sığırcıklar), bazılarında ise bireyler hiyerarşideki yerlerine orantılı olarak takip ediliyorlar. (mesela inekler)

 

Kümeler, Sürüler ve Kolektif Davranışlar

Hayvan sürüleri ve hayvan kümeleri ifadeleri günlük hayatta eş anlamlıymış gibi birbirinin yerine kullanılabilir. Ancak söz konusu bilimsel araştırmalar olduğunda iki terim arasında belirgin bir ayrım yapmak gerekiyor. Hayvan kümeleri, gruptaki bireylerin toplu halde düzenli hareket etmediği hayvan topluluklarıdır. Örneğin arı kümeleri ya da tatarcık kümeleri gibi. Hayvan sürüleriyse gruptaki bireylerin toplu halde düzenli hareket ettiği hayvan topluluklarıdır. Örneğin göç eden kuş sürüleri gibi.

Hayvan kümelerindeki kolektif davranışlarla ilgili bir sebep-sonuç ilişkisini tatarcıklar örneği üzerinden inceleyelim.

Tatarcık kümeleri sadece erkek bireylerden oluşur. Uzun antenleri olan bu böceklerin erkeklerinin kanat çırpma hızı dişilerinkinin iki katıdır. Kümeden yayılan yüksek frekanslı sesler, dişileri kümeye çeker.

Tatarcık kümeleri üzerine araştırma yapan bilim insanlarından biri Standford Üniversitesi’nde çalışan Prof. Dr. Nicholas Ouellette. Finlandiyalı çevrebilimci 1960’larda bir ormanda yerel şarkılar söyleyerek dolaşırken tatarcıkların sürekli yoluna çıktıklarını fark etmiş ve bu durumu sesinin böcekleri kendisine doğru çekmesine yormuş. Düşüncesinin doğru olup olmadığından emin olmak isteyen Ouellette, konu hakkında deneyler yapmaya karar vermiş.

O sıralar Ouellette’nin yanında çalışan Dr. Rui Ni, tatarcık kümelerini bir mikrofonla takip ederek kanat çırpma sırasında çıkan sesleri kaydetmiş. Bu sesler bir hoparlörle böceklere dinletildiğinde davranışlarında sıradışı şeyler gözlemlenmiş. Ses artırılıp azaltıldığında kümedeki tatarcık yoğunluğunun en yüksek olduğu bölgenin değiştiği, hoparlörden dişi tatarcık sesi verildiğindeyse kümenin tamamının uçup hoparlörün üzerine konduğu görülmüş.

 

 

 Hayvanlarda sürü davranışı

 

Sığırcıklar neden birlikte hareket ediyor?

Hacettepe Üniversitesi Zooloji Bölümü Prof. Dr. Salih Levent Turan;

“Sürü halindeki göçleri onlara bir takım avantajlar sağlıyor. Özellikle iri gövdeli kuşlar göç ederken sürüler halinde uçtuklarında onların başlarında bir yol gösteren tecrübeli bir kuş bulunuyor. Onların arkalarında belli bir düzen halinde uçan büyük sürüler, uçuşları esnasında oluşturdukları hava yoluyla öndekilerin havayı yarması sayesinde arkadakiler çok daha uzun mesafeleri çok daha az enerji harcayarak kat etme şansına sahip.

Bu davranışı üreme dönemlerinin dışında sergilemelerinin sebebi diğer sürülerde olduğu gibi bir avantaj sağlıyor. Çünkü kış dönemlerinde sıcaklık ve besin koşulları zorlayıcı. Birlikte hareket etmenin getirdiği avantajlar var. Toplu halde avlanmak daha avantajlı oluyor.”

Sığırcık kuşlarının yırtıcı kuş türlerinin de avı konumunda olduğunu söyleyen Prof. Dr. Salih Levent Turan, “Bu nedenle toplu halde bulunduklarında kendilerine karşı oluşan, tehditlere karşı bir savunma mekanizması bir görsel savunma oluşturuyorlar” diye ekledi.

KAYNAKÇA

https://bilimgenc.tubitak.gov.tr/

Ouellette, Jennifer, “Sounding out swarms”, Physics World

Ballerini vd., Empirical investigation of starling flocks: a benchmark study in collective animal behavior. Animal Behaviour, vol. 76, sayı 1, Temmuz 2008, sayfa 201–215.http://www.acikbilim.com.

Yorum Yaz

Yorum Yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir